Mammografia

Teoretyczne i techniczne podstawy badania  Czemu służy badanie ?  Wskazania do wykonania badania  
Badania poprzedzające badania  Sposób przygotowania do badania   Opis badania   Czas badania  
Informacje, które należy zgłosić przed badaniem   Jak należy zachowywać się po badaniu 
  Możliwe powikłania po badaniu

Badanie radiologiczne gruczołu piersiowego

Badanie nazywane jest również :      MAMMOGRAFIA

Teoretyczne i techniczne podstawy badania

Mammografia klasyczna

Mammografia jest to obrazowa metoda badania gruczołu piersiowego (sutka) z      użyciem promieni rentgenowskich (promieni X). Badanie to wykonuje się specjalnym aparatem rentgenowskim (mammograf, mammomat), który pozwala na  uzyskanie promieniowania miękkiego (25-45 kV). Pozwala to na odróżnienie poszczególnych struktur oraz zmian patologicznych w sutku. 

 
Kseromammografia

Jest to alternatywna w stosunku do klasycznej mammografii, radiologiczna metoda badania sutków, w której inny jest rodzaj detektora promieniowania rentgenowskiego. Opiera się ona na zjawisku przewodnictwa świetlnego w półprzewodniku (selenie) pod wpływem promieni X. Utajony w półprzewodniku  obraz uwidacznia się za pomocą rozpylonego naładowanego elektrycznie proszku, przenosi go na papier i utrwala. Zaletą tej metody, w porównaniu z mammografią, jest możliwość uwidocznienia na zdjęciach profilowych (bocznych) całego sutka wraz ze ścianą klatki piersiowej. Wadą natomiast,  możliwość pojawienia się błędów (artefaktów) w czasie obróbki płyty kserograficznej oraz koszt badania. Ponadto wprowadzenie do mammografii  klasycznej nowych systemów pozwoliło na redukcję dawki promieniowania, która obecnie jest mniejsza niż w najnowszych technikach kseromammograficznych.

Galaktografia (mammografia kontrastowa)

Jest to badanie mammograficzne połączone z podaniem środka kontrastowego (silnie pochłaniającego promieniowanie rentgenowskie) do wydzielającego przewodu mlecznego.

Pneumocystomammografia

Jest to badanie mammograficzne połączone z punkcją torbieli i wtłoczeniem  powietrza w miejsce płynu. Pneumocystomammografia jest wykonywana wtegy, gdy stwierdza się guzki, które w badaniu klinicznym i/lub sonograficznym (USG) prezentują obraz typowy dla torbieli.

Czemu służy badanie ?

Mammografia klasyczna 

Wskazania do wykonania badania

 Badanie profilaktyczne: 

• U kobiet od 40 roku życia.
  Przerwa pomiędzy badaniami powinna wynosić 2 lata. 

• Po 50 roku życia powinno wykonywać się mammografię  raz w roku.

• U kobiet poniżej 40 roku życia ze zwiększonym ryzykiem raka sutka (np. występowanie raka sutka w rodzinie, dysplazja gruczołu piersiowego).

• Przed rozpoczęciem terapii hormonalnej.

• Przy podejrzeniu zmiany w sutku: guz, wciągnięcie brodawki lub skóry, wyciek z brodawki, ograniczone bóle, torbiel, karcinofobia.

• Po pneumocystografii, jak i po 6 tygodniach od nakłucia torbieli w sutku.

• Po radio- i/lub chemioterapii do oceny stopnia regresji guza sutka.

• W przypadku niejednoznacznych objawów ropnia sutka: przed rozpoczęciem leczenia, a następnie po 2 tygodniach po ukończeniu antybiotykoterapii. Badanie jest wykonywane na zlecenie onkologa, chirurga, ginekologa

• Po amputacji sutka jako badanie kontrolne. 

Badania poprzedzające 

W niektórych przypadkach przed mammografią wykonuje się ultrasonografię (USG) lub biopsję cienkoigłową gruczołu sutkowego. Badanie galaktograficzne powinno być poprzedzone wykonaniem klasycznej mammografii. Należy przedstawić wyniki poprzednio wykonanych badań: USG piersi,, mammografii.

Sposób przygotowania do badania

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania,, jednakże zaleca się , aby badanie to przeprowadzać w I fazie cyklu miesiączkowego.

Opis badania

Mammografia klasyczna i kseromammografia

Do badania pacjentka rozbiera górną połowę ciała. Zdjęcia rentgenowskie wykonuje się w dwóch podstawowych projekcjach. W projekcji góra-dół oraz w projekcji bocznej, pacjentka pozostaje w pozycji stojącej. Badana pierś jest uciśnięta między podstawką z kasetą rentgenowską a plastikową płytą  kompresyjną (ryc. 11-11). W starszych typach mammomatów do wykonania projekcji bocznej wymagana jest pozycja leżąca na boku. Projekcję boczną wykonuje się celem uwidocznienia zmian leżących głęboko w gruczole, zwłaszcza blisko ściany klatki piersiowej - zmian trudnych do badania palpacyjnego. Podstawowe projekcje uzupełnia się czasami projekcją skośną w celu uwidocznienia zmian w tzw. ogonie Spece'a i dla oceny pachowych węzłów chłonnych.

W niektórych badaniach przesiewowych stosuje się wyłącznie jedną projekcję : skośną.

Badanie mammograficzne 

Galaktografia (mammografia kontrastowa)

Pacjentka pozostaje w pozycji siedzącej lub leżącej z rękoma założonymi za głowę. Po odkażeniu (np. jodyną) brodawki i skóry, do ujścia wydzielającego przewodu mlecznego wprowadza się cienką igłę lub sondę galaktograficzną połączoną ze strzykawką. Podaje się nią około 1ml środka kontrastowego (np. uropolinę), a następnie wykonuje zdjęcia mammograficzne w standardowych projekcjach.

Pneumocystomammografia

Pacjentka pozostaje w pozycji siedzącej lub leżącej. Po odkażeniu skóry pacjentki (np. jodyną) nad guzem badający wykonuje punkcję typowym zestawem biopsyjnym i opróżnia nakłutą torbiel z płynu, a następnie w to miejsce wprowadza powietrze - objętościowo nieco mniej niż ilość pobranego płynu. Następnie wykonuje zdjęcia mammograficzne w standardowych projekcjach. Płyn z torbieli po odwirowaniu poddaje się badaniu mikroskopowemu. Podanie powietrza do światła torbieli ma - poza badaniem diagnostycznym - także działanie lecznicze. Wynik badania przekazywany jest w formie opisu, niekiedy z dołączonymi kliszami fotograficznymi.

Czas badania

Mammografia klasyczna lub kseromammografia trwa kilka minut. 

Galaktografia lub pneumocystografia trwa 20 - 30 minut

Informacje, które należy zgłosić 
wykonującemu badanie przed badaniem

• Ciąża.

• Wyniki innych badań: USG sutków, mammografia.

• Badania radiologiczne - wykonane w ciągu ostatnich kilku miesięcy.

Jak należy zachowywać się po badaniu ?

Nie ma specjalnych zaleceń.

Możliwe powikłania po badaniu :

• bóle sutka , 

• krwiak podskórny.

Ponadto bardzo rzadkimi powikłaniami mogą być: 

• w przypadku galaktografii - odczyn zapalny oraz wynaczynienie środka kontrastowego, 

• po pneumocystografii - infekcja torbieli.

Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentek w  każdym wieku (z wyjątkiem dziewcząt, które nie mają jeszcze rozwiniętego gruczołu piersiowego). 

Nie może być wykonywane u kobiet w ciąży.

Należy unikać wykonywania badania u kobiet w II połowie cyklu miesiączkowego, u których zaistniała możliwość zapłodnienia.

Opracowano na podstawie:

lek. med. Jarosław Skokowski Badanie radiologiczne gruczołu piersiowego''
"Encyklopedia Badań Medycznych"   Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996