Fakty mówią za siebie

Fakt I
Nowotwory złośliwe sutka  są   najczęstszymi nowotworami u kobiet.

Fakt II
W Polsce notuje się prawie 10.000 nowych przypadków zachorowań rocznie. Oznacza to, że każdego roku na raka piersi zachoruje 30 kobiet na 100.000. Dużo to, czy mało ? Co nam te liczby mówią ? Chyba niewiele. Wszak 50.000.000 ofiar drugiej wojny światowej nijak się ma do śmierci jednej konkretnej, bliskiej nam, często ukochanej osoby. 30/100.000 to abstrakcja, ale tylko do czasu. Wystarczy pod 30 podstawić konkretne imię i nazwisko, oby nie własne, a stanie się jasne ile to jest 30.

Fakt III
Umieralność na raka piersi rośnie w tempie 1,6% rocznie, a struktura zaawansowania klinicznego jest zła, a nawet fatalna. Rak piersi po prostu wykrywany jest zbyt późno. Za "przypadki wczesne" uznaje się zmiany (guzy) o średnicy poniżej 0,5 cm. Tylko w 20% przypadków chorobę rozpoznaje się we wczesnym stadium zaawansowania. Wtedy szanse na wyleczenie są bardzo duże.

Fakt IV
Wśród wszystkich nie leczonych kobiet z rakiem gruczołu piersiowego 10 lat przeżywa 5%. Dla leczonej pacjentki szansa przeżycia następnych 5 lub 10 lat bez postępu lub wznowienia procesu chorobowego jest uzależniona od stopnia zaawansowania schorzenia przy rozpoczęciu leczenia. Średni wskaźnik 10-letnich przeżyć dla wszystkich stopni zaawansowania wynosi ok. 40%. To też nie wiele. Wszystko dlatego, że wraz ze stopniem zaawansowania gwałtownie malej± szanse wyleczenia. Statystyka nie kłamie, ale też wymaga ścisłości. 
"Średni wskaźnik przeżyć wszystkich stopni" jest niski bo jego lwią część stanowią przypadki zaawansowane.
Nie ma wątpliwości, że skuteczniejsza profilaktyka, szybsze wykrywanie raka piersi podniosłoby wskaźnik przeżyć o kilkanaście procent. 
Wydaje się, że w Polsce profilaktykę raka sutka zaczyna się traktować poważnie. W 2001 roku Ministerstwo Zdrowia planuje przeprowadzenie badań przesiewowych.    Programem objęto na razie 400.000 kobiet. Na początek dobre i to.

Fakt V
90% wszystkich zmian piersi, stanowią procesy nienowotworowe. Weźmy jednak pod uwagę to, że każda taka zmiana powinna zostać zbadana przez lekarza, a najlepiej zespół współpracujących ze sobą lekarzy i to, dodajmy dla porządku, dobrych. 
Nie jest tajemnicą, że niektóre postacie raka sutka są trudne do rozpoznania. Mylą się nawet specjaliści. Pouczający jest przypadek 43 letniej Sharf R. Kahane, lekarki z Kalifornii. 
Otóż zaniepokojona bólem piersi zgłosiła się do swojego ginekologa. Ten po badaniu i wykonaniu mammografii stwierdził infekcję gruczołów mlecznych, czyli nic szczególnego. Diagnozę potwierdzili inni lekarze.
Pomylili się ! Tylko dzięki przypadkowi Kahane trafiła do rąk lekarki, która wykryła u niej cystę i nalegała na jej usunięcie mimo, że biopsja nie wykazała nowotworu złośliwego. Po operacji okazało się, że guz był złośliwy. Lekarz wykonujący zabieg chirurgiczny nie usunął jednak 11 zajętych węzłów chłonnych. Również on się pomylił ! Kahane musiała poddać się kolejnej operacji. Ostatecznie nasza bohaterka przeżyła, ale tylko dzięki swojemu uporowi, szczęściu i wiedzy.

Fakt VI
Rak gruczołu piersiowego jest nowotworem o długiej fazie przedklinicznej, objawia się po latach utajonego wzrostu (choć jak zwykle są wyjątki). Najwięcej zachorowań obserwuje się u kobiet między 50 a 70 rokiem życia. Problem dotyczy jednak wszystkich kobiet po 20 roku życia. Tyle tylko, że prawdopodobieństwo wystąpienia raka rośnie z wiekiem.

Fakt VII i ostatni
Mężczyźni też chorują na raka piersi, ale znacznie rzadziej. Posiadają za to wyłączność na raka prostaty.

Czynniki ryzyka

Nie znamy bezpośredniej przyczyny powstawania nowotworów złośliwych piersi, możemy tylko określić, z pewnym prawdopodobieństwem, jaki wpływ na powstanie raka piersi mają określone czynniki. Nazywamy je czynnikami ryzyka. Stąd nie istnieje zamknięty katalog przyczyn raka gruczołu piersiowego. Do poznanych czynników zaliczamy:

• Wiek. Starość nie radość. Z wiekiem czeka na nas coraz więcej niebezpieczeństw. Jednym z nich jest rak.

• Czynniki genetyczne. Szczególnie niebezpieczne są matki i siostry. Jeżeli u którejś z nich wystąpił rak sutka nasze rokowania nie wyglądają najlepiej. Rak piersi uwarunkowany genetycznie stanowi do 10% wszystkich jego postaci. 

• Otyłość zwiększa ryzyko nowotworu, ale dopiero po menopauzie. Zatem panie szczupłe inaczej mają sporo czasu na zbicie nadwagi.

• Czynniki hormonalne endogeniczne i egzogenne.  

Czynniki endogeniczne to : wczesna pierwsza miesiączka (przed 12 rokiem życia) , wiek   pierwszej donoszonej ciąży (ciąża po 30 roku życia) lub późne klimakterium, tj. po 55 roku życia. 
Udowodniono, że posiadanie licznego potomstwa chroni przed rakiem (dzietność). Istnieje zatem prosta zależność : im więcej dzieci tym mniej raka.

Karmienie piersią jest jedną z najprostszych i najskuteczniejszych metod ochrony przed zachorowaniem na raka sutka.

Czynniki egzogenne sprowadzają się do wieloletniego (ponad 8 lat) stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych. 
Nie ma zgody co do tego , czy wszystkie preparaty, bez względu na skład chemiczny , zwiększają ryzyko wystąpienia raka piersi. 
Wyniki badań z pięćdziesięciu ośrodków, opublikowane w czasopiśmie "Lancet" w 1996 roku, potwierdziły niewielki, ale niezależny od innych czynników wzrost ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe piersi u kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne.
Dlatego przed udaniem się do apteki warto zasięgnąć rady lekarza. 

• Rasa. Choć to niesprawiedliwe biali chorują częściej niż inne rasy. 

• Nieprawidłowe odżywianie z dużą ilością tłuszczów, cholesterolu.

• Cukrzyca

• Nadużywanie alkoholu - zresztą alkohol w nadmiarze szkodzi na wszystko.

Podsumujmy. Jest tego sporo. Należy jednak dodać , że u 75% kobiet nie występują żadne znane czynniki ryzyka.

Objawy

czyli w skrócie wszystko to czego szuka lekarz lub Ty sama wykonując samobadanie. 

O większości objawów mogłaś już przeczytać na stronie Samobadanie . Mimo to warto je jeszcze raz przypomnieć.

• Guz w obrębie gruczołu piersiowego. Niebolesny, najczęściej nieruchomy wobec skóry i (lub) podłoża. U kilkunastu procent osób ze stwierdzonym rakiem piersi guz nie jest wyczuwalny. Wtedy najczęściej rozpoznanie jest wynikiem badań mammograficznych.

• Twarde lub powiększone (zajęte) węzły chłonne w dole pachwowym.

• Stwierdzenie poprzednio nie istniejącej różnicy w wielkości piersi lub , inaczej , zmiana wielkości lub kształtu piersi oraz różne zachowywanie się piersi podczas unoszenia ramion.

• Wciągnięcie skóry lub brodawki. Także sterczenie brodawki i nadżerka.

• Zaczerwienienie i zgrubienie skóry ("skórka pomarańczy")

• Podobne do róży, płaskie zaczerwienienie skóry w przypadku zaawansowanego tzw. zapalnego raka sutka 

• Wyciek z brodawki (zwłaszcza krwisty)

• Ból, nadwrażliwość piersi na dotyk. Ten objaw jest symptomen wielu innych dolegliwości.

• Zmiany skórne wokół brodawki.

• Poszerzenie żył skóry piersi, owrzodzenie skóry piersi.

Rozpoznanie

Wczesne wykrycie zmian nowotworowych ma pierwszorzędne znaczenie dla powodzenia leczenia. Wspominaliśmy już o tym wielokrotnie. Nadszedł właściwy moment do przedstawienia wszystkich rodzajów badań pełniących istotną rolę w rozpoznawaniu raka piersi. 

• Samodzielne badanie piersi raz w miesiącu od 20 roku życia.

• Ultrasonografia (USG). Pełni istotna rolę w rozpoznaniu raka gruczołu piersiowego młodych kobiet (do 35 lat), u nich bowiem przeważa w piersiach tkanka gruczołowa. Metoda niezbędna dla prawidłowego wykonania biopsji i potwierdzenia ewentualnych zmian stwierdzonych badaniem palpacyjnym. 

• Mammografia-kobiety powyżej 35 - 40 roku życia powinny wykonywać badanie mammograficzne co 2 lata a powyżej 50 roku życia co rok. 
  Nie powinno się rezygnować z mammografii z powodu szkodliwego działania promieniowania, jakie towarzyszy temu badaniu. Korzyści są dużo większe niż hipotetyczna szkodliwość. Stąd apel, szczególnie do starszych kobiet. Nie bójcie się mammografu, nie ignorujcie zaproszeń na badania przesiewowe 
  Jeśli nie nadarza się okazja (w postaci zaproszenia) zgłaszajcie się na badania same. 

• Badania laboratoryjne - morfologia, OB, fosfataza zasadowa, AspAT,LDH, kreatynina, markery nowotworowe, estrogeny, progesteron itp. 
  Badania laboratoryjne nie są pomocne w rozpoznaniu nowotworu, służą do oceny rozległości i zaawansowania zmian. 

• Badania radiologiczne- U każdej pacjentki należy wykonać RTG klatki piersiowej i kręgosłupa w odcinku lędźwiowym oraz miednicy. 

• Biopsja aspiracyjna ciękoigłowa (BAC) oraz biopsja gruboigłowa.

Czynniki prognostyczne

Jeśli już stwierdzi się raka należy ocenić stopień jego złośliwości oraz stopień zaawansowania. W niektórych nowotworach złośliwych możliwa jest ocena złośliwości na podstawie kryteriów histologicznych. Zwykle podziały uwzględniaj± trzy lub cztery stopnie złośliwości, oznaczaj±c je cyframi rzymskimi. I tak nowotwory klasyfikuje się jako:

• dobrze zróżnicowane (Io);

• umiarkowanie zróżnicowane (IIo);

• mało zróżnicowane (IIIo);

• niezróżnicowane lub anaplastyczne, jeżeli występuje utrata identyczności z tkanką, z której pochodzą.

Klasyfikacja histologiczna nowotworu jest podstawową metodą wyboru metody leczenia, a także jest pomocna w planowaniu zakresu działań terapeutycznych i rokowania.
Po ustaleniu rozpoznania, ocena rozległości i szerzenia się nowotworu jest podstawowym warunkiem właściwego postępowania leczniczego. Klasyfikację tę oznacza się symbolem TNM . Ma ona na celu ocenę rozległości procesu nowotworowego i jest oparta na określeniu trzech elementów:

• T (tumor) - guz,

• N (nodulus) - węzły chłonne,

• M (metastasis) - przerzuty odległe.

Dodanie do tych symboli liczb dokładnie odzwierciedla stopień klinicznego zaawansowania procesu nowotworowego. Klasyfikacja TNM pomaga w planowaniu leczenia i w ocenie jego wyników, daje wskazówki co do rokowania. 
W badaniach klinicznych ocenia się także inne czynniki.

Leczenie

W leczeniu raka sutka stosuje się te same metody co w przypadku każdego innego nowotworu.

Leczenie chirurgiczne
Dotyczy chorych w I0 i II0 zaawansowania klinicznego. Polega na wycięciu gruczołu piersiowego. Przy okazji usuwa się lub nie mięśnie piersiowe i węzły chłonne (mastektomia radykalna). Czasem stosuje się leczenie oszczędzające, czyli wycięcie segmentu lub kwadrantu piersi, wycięcie samego guza lub podskórne wycięcie całego gruczołu z zastrzeżeniem, że usunięte będą także węzły chłonne pachowe i pacjentka zgadza się na następcze napromienianie piersi.
W leczeniu chorych na raka sutka stosowane jest leczenie chirurgiczne, hormonalne, chemiczne, promieniowanie jonizujące.

Radioterapia
Leczenie promieniami. Stosuje się napromienianie przed- i pooperacyjne, leczenie radykalne, leczenie paliatywne. Napromienianie przedoperacyjne wykonuje się przy zaawansowanych postaciach guzów, obrzękach, występowaniu dużych węzłów chłonnych pachowych. 
Konieczność wykonywania pooperacyjnej radioterapii jest tym większa im mniej radykalna jest sama operacja. W przypadku guzów bardzo zaawansowanych i przez to nieoperacyjnych uzasadnione jest leczenie paliatywne. 

Chemioterapia
Stosowane w chemioterapii cytostatyki hamują namnażanie się komórek szybko rosnących, w tym komórek nowotworowych. Mimo występowania licznych działań ubocznych leczenie to jest uzasadnione w gorzej rokujących przypadkach. 

Leczenie hormonalne
Jest stosowane przy raku sutka z przerzutami w przypadkach dobrze rokujących. U około 1/3 pacjentek po zastosowaniu tego typu leczenia stwierdza się zahamowanie wzrostu lub regresję nowotworu, poza tym jest to leczenie dobrze tolerowane.